Jak doświadczeni tłumacze tekstów prawniczych postrzegają swoją własną eksperckość? Analiza ilościowa odpowiedzi na pytania zamknięte

Anna Setkowicz-Ryszka

doi:10.32612/uw.25434357.2025.33.1

Opublikowane: 2026-02-05

Nr 33 (2025)

Jak doświadczeni tłumacze tekstów prawniczych postrzegają swoją własną eksperckość? Analiza ilościowa odpowiedzi na pytania zamknięte

Anna Setkowicz-Ryszka

Lingua Legis

Dział: Artykuły i rozprawy

https://doi.org/10.32612/uw.25434357.2025.33.1

Abstrakt

W artykule omówiono zagadnienie eksperckości tłumaczy tekstów prawniczych i przedstawiono odpowiedzi na pytania zamknięte w ankiecie online dla doświadczonych tłumaczy prawniczych. Kwestionariusz ankiety opracowany został w oparciu o cechy ekspertów opisane w literaturze, w celu sprawdzenia, czy potencjalni eksperci obserwują u siebie zmiany zbieżne z wynikami badań. W szczególności przedmiotem zainteresowania było to, czy wyniki potwierdzą tezy o tym, że eksperckość w jednej dziedzinie nie przenosi się na inne, a tłumaczenie nie staje się łatwiejsze w miarę nabierania przez tłumacza doświadczenia, m.in. ze względu na większy wysiłek poznawczy wkładany w analizę problemów czy większą świadomość ryzyka błędów. Odpowiedzi wskazują na adaptacyjny charakter eksperckości tłumaczy. Respondenci deklarują, że pracują szybciej niż na początku kariery, mają mniej problemów i wątpliwości oraz chętnie korzystają ze sprawdzonych wcześniej rozwiązań translatorskich, co jest jedynie częściowo zbieżne z wynikami badań. Jednocześnie wskazują na niezmieniony wysiłek wkładany w korektę, co może wskazywać na świadomość ryzyka błędów oraz poczucie odpowiedzialności. Odpowiedzi wykazują znaczne zróżnicowanie, co może świadczyć o różnych stylach pracy lub innej ścieżce rozwoju eksperckości w zależności od dostępnych afordancji. Uzupełnieniem wyników będzie analiza odpowiedzi na pytania otwarte, zawarta w kolejnym artykule.

Słowa kluczowe:

eksperckość tłumaczy tekstów prawniczych, ekspert, kompetencja w zakresie przekładu prawnego, przekład prawny

Inne teksty tego samego autora

Anna Setkowicz-Ryszka, Why can plain English in contracts cause diffi culties in translation into Polish? , Lingua Legis: Nr 30 (2022)
Anna Setkowicz-Ryszka, Sprawozdanie z Konferencji Jubileuszowej Polskiego Towarzystwa Tłumaczy Przysięgłych i Specjalistycznych (PT TEPIS) , Lingua Legis: Nr 28 (2020)
Anna Setkowicz-Ryszka, Doświadczeni tłumacze tekstów prawniczych o sobie. Analiza jakościowa odpowiedzi na pytania otwarte , Lingua Legis: Nr 33 (2025)

Pobierz pliki

PDF HTML XML

Zasady cytowania

Setkowicz-Ryszka, A. (2026). Jak doświadczeni tłumacze tekstów prawniczych postrzegają swoją własną eksperckość? Analiza ilościowa odpowiedzi na pytania zamknięte. Lingua Legis, (33), 7–31. https://doi.org/10.32612/uw.25434357.2025.33.1

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Angelone E., Marín García Á. (2019) “Expertise acquisition through deliberate practice: Gauging perceptions and behaviors of translators and project managers”, w: Risku H., Rogl R., Milošević J. (red.) Translation Practice in the Field: Current Research on Socio-cognitive Processes. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins, 123–160.
Google Scholar

Bednárová-Gibová K., Madoš B. (2019) “Investigating Translators’ Work-related Happiness: Slovak Sworn and Institutional Translators as a Case in Point”. Meta, 64(1). [Dostęp: 23.10.2025] https://id.erudit.org/iderudit/1065335ar
Google Scholar

Bernardini S. (2001) “Think-aloud protocols in translation research”. Target. International Journal of Translation Studies, 13(2), 241–263.
Google Scholar

Biel Ł. (2013) “Integracyjne podejście funkcjonalne w dydaktyce przekładu prawniczego”. Między Oryginałem a Przekładem, 19, 11–27.
Google Scholar

Biel Ł., Engberg J. (2013) “Research models and methods in legal translation”, w: Biel Ł., Engberg J. (red.) Linguistica Antverpiensia, New Series – Themes in Translation Studies, 12. [Dostęp: 23.10.2025] https://doi.org/10.52034/lanstts.v12i.316
Google Scholar

Byrne J. (2007) “Caveat Translator: Understanding the Legal Consequences of Errors in Professional Translation”. Journal of Specialised Translation, 7. [Dostęp: 23.10.2025] https://jostrans.soap2.ch/issue07/art_byrne.php
Google Scholar

Englund Dimitrova B. (2005) Expertise and Explicitation in the Translation Process. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.
Google Scholar

Ericsson K. A., Charness N. (1994) “Expert performance: Its structure and acquisition”. American Psychologist, 49(8), 725–747.
Google Scholar

Faber D., Hjort-Pedersen M. (2009) “Manifestations of Inference Processes in Legal Translation”, w: Jakobsen A. L., Mees I. M., Göpferich S. (red.) Behind the Mind (Copenhagen Studies in Language, vol. 37). Frederiksberg: Samfundslitteratur, 107–124.
Google Scholar

Glaser R., Chi M. T. H. (1988) “Overview”, w: Chi M. T. H., Glaser R., Farr M. J. (red.) The Nature of Expertise (wyd. 1). Mahwah: Lawrence Erlbaum Associates, xv–xviii.
Google Scholar

Goddard C. (2009) “Where legal cultures meet: Translating confrontation into coexistence”. Investigationes Linguisticae, XVII, 168–205.
Google Scholar

Halverson S. L. (2019) “‘Default’ translation: a construct for cognitive translation and interpreting studies”. Translation, Cognition and Behavior, 2(2), 187–210.
Google Scholar

Hjort-Pedersen M., Faber D. (2010) “Explicitation and Implicitation in Legal Translation – A Process Study of Trainee Translators”. Meta, 55(2), 237–250.
Google Scholar

Jääskeläinen R. (2010) “Are all professionals experts? Definitions of expertise and reinterpretation of research evidence in process studies”, w: Shreve G. M., Angelone E. (red.) Translation and Cognition. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins, 213–227.
Google Scholar

Jopek-Bosiacka A. (2013) “Comparative law and equivalence assessment of system-bound terms in EU legal translation”. Linguistica Antverpiensia, New Series – Themes in Translation Studies, 12. [Dostęp: 23.10.2025] https://doi.org/10.52034/lanstts.v12i.237
Google Scholar

Kierzkowska D. M. (2002) Tłumaczenie prawnicze. Warszawa: Wydawnictwo TEPIS.
Google Scholar

Korpal P. (2021) “Stress experienced by Polish sworn translators and interpreters”. Perspectives, 29(4), 554–571.
Google Scholar

Kurek H. (2015) “Język prawny i prawniczy na przełomie wieków (perspektywy badawcze i zagrożenia)”. Zagadnienia Naukoznawstwa, 3(205), 303–310.
Google Scholar

Kuznik A., Olalla Soler C. (2018) “Results of PACTE Group’s Experimental Research on Translation Competence Acquisition. The Acquisition of the Instrumental Sub-Competence”. Across Languages and Cultures, 19(1), 19–51.
Google Scholar

Liber-Kwiecińska K. (2021) Tłumacz oczami społeczeństwa. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar

Martín Ruano M. R. (2019) “Beyond Descriptive Legal Translation Studies: towards engaged research, towards critical practices”, w: Simonnæs I., Kristianssen M. (red.) Legal Translation: Current Issues and Challenges in Research, Methods and Applications. Berlin: Frank & Timme, 129–153.
Google Scholar

Massey G., Kiraly D. (2021) “The Dreyfus Model as a Cornerstone of an Emergentist Approach to Translator Expertise Development”, w: Silva Mangiante E. M., Peno K. (red.) Teaching and Learning for Adult Skill Acquisition: Applying the Dreyfus and Dreyfus Model in Different Fields. Charlotte: Information Age Publishing, 237–266.
Google Scholar

Muñoz Martín R. (2014) “Situating translation expertise: A review with a sketch of a construct”, w: Schwieter J. W., Ferreira A. (red.) The Development of Translation Competence: Theories and Methodologies From Psycholinguistics and Cognitive Science. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2–56.
Google Scholar

Muñoz Martín R., Apfelthaler M. (2021) “Spillover Effects in Task-Segment Switching: A study of translation subtasks as behavioral categories within the Task Segment Framework”, w: Muñoz Martín R., Sun S., Defeng L. (red.) Advances in Cognitive Translation Studies. Singapore: Springer, 19–45.
Google Scholar

Muñoz Martín R., Olalla Soler C. (2022) “Translating is not (only) problem solving”. Journal of Specialised Translation, 38. [Dostęp: 23.10.2025] https://jostrans.soap2.ch/issue38/art_munoz.php
Google Scholar

O’Brien S. (2013) “The borrowers: Researching the cognitive aspects of translation”. Target. International Journal of Translation Studies, 25(1), 5–17.
Google Scholar

Orlando D. (2015) The trials of legal translation competence: Triangulating processes and products of translators vs. lawyers [rozprawa doktorska, Università degli Studi di Trieste]. [Dostęp: 23.10.2025] https://arts.units.it/retrieve/handle/11368/2908045/187217/ORLANDO_PhD_Thesis.pdf
Google Scholar

Orozco-Jutorán M. (2003) Review of Empirical Research in Written Translation. Dipòsit Digital de Documents de la UAB. [Dostęp: 23.10.2025] https://ddd.uab.cat/pub/worpap/2003/115081/revempres_a2003p1iENG.pdf
Google Scholar

Popiołek M. (2020) “ISO 20771:2020 overview and legal translator competence requirements in the context of the European Qualifications Framework, ISO 17100:2015 and relevant research”. Lingua Legis, 28. [Dostęp: 23.10.2025] https://lingualegis.ils.uw.edu.pl/index.php/lingualegis/article/view/60/49
Google Scholar

Prieto Ramos F. (2021) “The use of resources for legal terminological decision-making: patterns and profile variations among institutional translators”. Perspectives, 29(2), 278–310. [Dostęp: 10.11.2025] https://doi.org/10.1080/0907676X.2020.1803376
Google Scholar

Pym A. (2012) “Training translators”, w: Malmkjær K., Windle K. (red.) The Oxford Handbook of Translation Studies. Oxford: Oxford University Press, 475–489.
Google Scholar

Rayar L. (1999) “The Quality of Source Texts”, w: Tomaszczyk J. (red.) Aspects of Legal Language and Legal Translation. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 157–170.
Google Scholar

Sánchez-Gijón P., Kenny D. (2022) “Selecting and preparing texts for machine translation: Pre-editing and writing for a global audience”, w: Kenny D. (red.) Machine Translation for Everyone: Empowering Users in the Age of Artificial Intelligence. Berlin: Language Science Press, 81–103.
Google Scholar

Šarčević S. (1997) New Approach to Legal Translation. The Hague: Kluwer Law International.
Google Scholar

Sax D. (2013) “The Translator, Explained? Exploring fossilized ‘metaphors’ for translation”. Academia, 38(2), 26–28.
Google Scholar

Schlager D., Risku H. (2023) “Contextualising translation expertise. Lived practice and social construction”. Translation, Cognition & Behavior, 6(2), 230–251. https://doi.org/10.1075/tcb.00087.sch
Google Scholar

Scott J., O’Shea J. (2021) “How Legal Documents Translated Outside Institutions Affect Lives, Businesses and the Economy”. International Journal for the Semiotics of Law – Revue Internationale de Sémiotique Juridique, 34(5). [Dostęp: 23.10.2025] https://doi.org/10.1007/s11196-020-09815-5
Google Scholar

Setkowicz-Ryszka A. (2024) “Supporting legal scholars’ efforts to communicate in English as a Lingua Franca in a globalised world: Revision of legal academic writing”. MonTI, 16. [Dostęp: 23.10.2025] https://doi.org/10.6035/MonTI.2024.16.11
Google Scholar

Setkowicz-Ryszka A. (2025) Post-editing of machine translation output in the training of legal translators. Comparing translation processes and products before and after a period of post-editing tasks [rozprawa doktorska, Uniwersytet Łódzki]. http://hdl.handle.net/11089/56963
Google Scholar

Shreve G. M., Angelone E., Lacruz I. (2018) “Are expertise and translation competence the same? Psychological reality and the theoretical status of competence”, w: Lacruz I., Jääskeläinen R. (red.) Innovation and Expansion in Translation Process Research. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins, 37–54.
Google Scholar

Shreve G. M. (2020) “Professional translator development from an expertise perspective”, w: Angelone E., Ehrensberger-Dow M., Massey G. (red.) The Bloomsbury Companion to Language Industry Studies. London: Bloomsbury Academic, 153–177.
Google Scholar

Sirén S., Hakkarainen K. (2002) “The cognitive concept of expertise applied to expertise in translation”. Across Languages and Cultures, 3(1), 71–82.
Google Scholar

Way C. (2014) “Structuring a Legal Translation Course: A Framework for Decision-Making in Legal Translator Training”, w: Cheng L., Sin K. K., Wagner A. (red.) The Ashgate Handbook of Legal Translation. Abingdon: Routledge, 135–152.
Google Scholar

Way C. (2016) “The Challenges and Opportunities of Legal Translation and Translator Training in the 21st Century”. International Journal of Communication, 10, 1009–1029. [Dostęp: 23.10.2025] https://ijoc.org/index.php/ijoc/article/view/3580/1576
Google Scholar

Whyatt B., Witczak O., Tomczak E. (2021) “Information behaviour in bidirectional translators: focus on online resources”. The Interpreter and Translator Trainer, 15(2), 154–171. [Dostęp: 23.10.2025] https://doi.org/10.1080/1750399X.2020.1856023
Google Scholar

Wilson P. E. (2023) “Comparative law outside the ivory tower: an interdisciplinary perspective”. Legal Studies, 43(4), 641–657. [Dostęp: 23.10.2025] https://doi.org/10.1017/lst.2022.35
Google Scholar

Anna Setkowicz-Ryszka

https://orcid.org/0000-0003-0057-3477

Afiliacja:

Uniwersytet Łódzki Polska

Biogram

Anna Setkowicz-Ryszka – tłumaczka specjalizująca się w przekładzie, postedycji i korekcie tekstów prawniczych, posiada uprawnienia tłumacza przysięgłego jęz. angielskiego. Dydaktyczka przekładu prawnego (praktyczne warsztaty tłumaczeniowe). Zainteresowania badawcze obejmują przekład tekstów prawniczych, w szczególności umów i artykułów naukowych, prosty język prawa, dydaktykę przekładu prawnego i różne aspekty postedycji tekstów z dziedziny prawa. Ukończyła Szkołę Doktorską Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Łódzki